ပိုတက္စီယမ္ (Potassium) ၾကြယ္ဝေသာ အစားအစာမ်ားႏွင့္ က်န္းမာေရး

by ေဒါက္တာလွၾကည္ for Food Magazine

          ပိုတက္စီယမ္ (Potassium) ႏွင့္ ဆိုဒီယမ္ (Sodium) ဟာ လူ႔ခႏၶာကိုယ္အတြက္ အေရးပါတဲ့ သတၲဳအာဟာရ ႏွစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ဆိုဒီယမ္ (အငန္) စားသံုးမႈမ်ားျခင္းႏွင့္ ေသြးတိုးေရာဂါ၊ ႏွလံုးေသြးေၾကာေရာဂါမ်ား၊ ေလျဖတ္ ေလငန္းေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားျခင္းတို႔ရဲ႕ ဆက္ႏႊယ္ပံု ဗဟုသုတေတြဟာ လူအေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ရွိေနၾကပါၿပီ။ စာ႐ႈသူအခ်ိဳ႕ ဗဟုသုတနည္းေနေသးတာက ပိုတက္စီယမ္အေၾကာင္း ျဖစ္မယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။

          ပိုတက္စီယမ္က ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ထိန္းေပးႏိုင္တယ္။ ေသြးထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ နည္းလြန္းျခင္း၊ မ်ားလြန္းျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ႏွလံုးခုန္ မမွန္ျခင္းမွအစ ႏွလံုးခုန္ရပ္သြားၿပီး ႐ုတ္တရက္ အသက္ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္ႏိုင္တယ္ဆိုတာ သိရင္ေတာ့ ပိုတက္စီယမ္အေၾကာင္းကို လူေတြ စိတ္ဝင္စားလာလိမ့္မယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။

          ပိုတက္စီယမ္ဟာ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ေအာ္ဂဲနစ္ (organic) ဓာတ္ေပါင္းေတြ၊ ေအာ္ဂဲနစ္ မဟုတ္တဲ့ (inorganic) ဓာတ္ေပါင္းေတြ၊ အိုင္းယြန္း (Ion) ေတြ စသည္ ျဖင့္ အသြင္အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ရွိေနပါတယ္။ ဇီဝလုပ္ငန္းေတြမွာ ပါဝင္ပတ္သက္ေနတဲ့ ဓာတ္ေပါင္းေတြကို ေအာ္ဂဲနစ္လို႔ ေျပာၿပီး ဇီဝလုပ္ငန္းမ်ားႏွင့္ မပတ္သက္လွ်င္ ေအာ္ဂဲနစ္ မဟုတ္ဘူးလို႔ ေျပာၾကပါတယ္။ ဥပမာ-ကာဘိုနိတ္ (carbonate) ႏွင့္ ေပါင္းေနတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ ကာဘိုနိတ္ဟာ ေအာ္ဂဲနစ္မဟုတ္တဲ့ ဓာတ္ေပါင္းတစ္မ်ိဳးျဖစ္ၿပီး ဆစ္ထရိတ္ (citrate) ႏွင့္ ေပါင္းေနတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ ဆစ္ထရိတ္ဟာ ေအာ္ဂဲနစ္ဓာတ္ေပါင္းတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ကာဘိုနိတ္၊ ဆစ္ထရိတ္ စတာေတြႏွင့္ ေပါင္းမေနဘဲ ပိုတက္စီယမ္တစ္မ်ိဳးတည္း အထီးတည္း ေရထဲမွာ ေပ်ာ္ဝင္ေနတာကို ပိုတက္စီယမ္အိုင္းယြန္းလို႔ ေခၚပါတယ္။K+ လို႔ ေရးပါတယ္။ လွ်ပ္စစ္အဖိုဓာတ္စီးေနတဲ့ လွ်ပ္လိုက္ပစၥည္း (eletrolyte – အီလက္ထ႐ိုလိုက္)  လို႔လည္း သိထားသင့္ပါတယ္။ ခႏၶာကိုယ္ ဆဲလ္ (cell-႐ုပ္ကလာပ္စည္း) ေတြ၊ အထူးသျဖင့္ ၾကြက္သားႏွင့္ အာ႐ံုေၾကာေတြရဲ႕ လုပ္ငန္းေတြမွာ ပိုတက္စီယမ္အိုင္းယြန္းေတြရဲ႕ က႑ဟာ အလြန္အေရးႀကီးပါတယ္။

          ဆဲလ္ေတြဟာ ပံုမွန္အလုပ္လုပ္ႏိုင္ဖို႔ ပိုတက္စီယမ္ႏွင့္ ဆိုဒီယမ္ေတြ အလံုအေလာက္ ရွိေနရပါတယ္။ ဆဲလ္တိုင္းမွာ ပတ္ပတ္လည္ အေျမႇး (cell membrane) ကေလးႏွင့္ ကာရံထားပါတယ္။ အေျမႇးရဲ႕ အတြင္းပိုင္းမွာေရာ အျပင္ပိုင္းမွာပါ ဆိုဒီယမ္ (Na+) ႏွင့္ ပိုတက္စီယမ္ (K+) တို႔ ရွိေနပါတယ္။ အတြင္းပိုင္းမွာ ပိုတက္စီယမ္က ပိုမ်ားၿပီး အျပင္ပိုင္းမွာ ဆိုဒီယမ္က ပိုမ်ားပါတယ္။

          ၾကြက္သားဆဲလ္ေတြရဲ႕ အေျမႇးကို ျဖတ္သန္းၿပီး ပိုတက္စီယမ္ႏွင့္ ဆိုဒီယမ္အိုင္းယြန္းေတြ အဝင္အထြက္ လုပ္ျခင္းက ႏွလံုးၾကြက္သားေတြ က်ံဳ႕ျခင္း၊ ဆန္႔ျခင္း (ႏွလံုးခုန္ျခင္း) ေျခေတြ၊ လက္ေတြ ေကြးျခင္း၊ ဆန္႔ျခင္း လုပ္ငန္းေတြကို စတင္ဖို႔ လံႈ႔ေဆာ္ေပးပါတယ္။ ရွင္းျပရခက္တဲ့ ဒီလုပ္ငန္းစဥ္မွာ မျဖစ္မေန သိထားသင့္တာက ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ပမာဏ ပံုမွန္ရွိသင့္တာထက္ နည္းလြန္းေနျခင္း၊ မ်ားလြန္းေနျခင္းတို႔က ႏွလံုးခုန္မမွန္ျခင္း၊ ႏွလံုးရပ္သြားျခင္း စသည္တို႔ကို ျဖစ္ေစၿပီး အသက္အႏၱရာယ္ျပဳႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ အခ်က္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ေသြးေပါင္ခ်ိန္ႏွင့္ ပိုတက္စီယမ္

          ဆိုဒီယမ္စားသံုးမႈမ်ားျခင္းဟာ ေသြးေပါင္ခ်ိန္တက္ျခင္းႏွင့္ ဆက္ႏႊယ္ေနတယ္ဆိုတာ လူအမ်ား သိေနၾကပါၿပီ။ ပိုတက္စီယမ္က ေသြးေၾကာကေလးေတြရဲ႕ထုကို ျပဳျပင္ေပးျခင္းအားျဖင့္ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို မတက္ေအာင္ ထိန္းေပးႏိုင္တယ္ဆိုတာကိုေတာ့ သိသူနည္းပါတယ္။ ဆိုဒီယမ္မ်ားတဲ့ အိမ္သံုးဆားႏွင့္ အငန္အရသာရွိတဲ့ အစားအစာေတြကို ေလွ်ာ့စားရမယ္ဆိုတာ လူေတြသိေနၾကေပမယ့္ ပိုတက္စီယမ္ျြကယ္ဝတဲ့ အစားအစာေတြ မ်ားမ်ားစားရ မယ္ဆိုတာကိုေတာ့ သိသူနည္းေနပါေသးတယ္။

ပိုတက္စီယမ္၏  အျခားလုပ္ငန္းမ်ား

          ႏွလံုးခုန္တဲ့ လုပ္ငန္း၊ ျြကက္သားေတြရဲ႕လုပ္ငန္း၊ အာ႐ံုေၾကာေတြရဲ႕ လုပ္ငန္းေတြမွာ ပါဝင္ျခင္း၊ ေသြးေပါင္ ခ်ိန္ထိန္းရာမွာ ပါဝင္ျခင္းတို႔အျပင္ ပိုတက္စီယမ္ဟာ အမိုင္ႏိုအက္ဆစ္ (amino acid) ေတြကေန ပ႐ိုတင္းေတြျဖစ္လာေအာင္ တည္ေဆာက္တဲ့ လုပ္ငန္းစဥ္မွာလည္း ပါဝင္ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ၾကြက္သားေတြတည္ေဆာက္မႈ၊ ခႏၶာကိုယ္ႀကီးထြားမႈတို႔အတြက္ ပိုတက္စီယမ္ဟာ အေရးႀကီးပါတယ္။ ဂလူးကို႔စ္သၾကားကို ခႏၶာကိုယ္က လတ္တေလာ အသံုးမျပဳႏိုင္ေသးလို႔ အသည္းႏွင့္ ၾကြက္သားဆဲလ္ေတြထဲမွာ ဂလူးကို႔စ္ကို ဂလိုက္ကိုဂ်င္ (glycogen) ဓာတ္ေပါင္းအျဖစ္ သိုေလွာင္သိမ္းဆည္းတဲ့ လုပ္ငန္းမွာလည္း ပိုတက္စီယမ္ ပါဝင္ရပါတယ္။

အစားအေသာက္မ်ားထဲက ပိုတက္စီယမ္

          ပိုတက္စီယမ္ၾကြယ္ဝတဲ့ အစားအစာေတြ အမ်ားအျပား ရွိပါတယ္။ အသီးအရြက္ေတြမွာ သဘာဝအားျဖင့္ ပိုတက္စီယမ္မ်ားၿပီး ဆိုဒီယမ္ပါဝင္မႈ နည္းပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အသီးမွန္ရင္ ပိုတက္စီယမ္မ်ားမွာပဲလို႔ လံုးေထြးၿပီး မွတ္မထားသင့္ပါဘူး။ အသီးေတြကို ပိုတက္စီယမ္ပါဝင္မႈ အနည္းအမ်ားအလိုက္ သိထားသင့္ပါတယ္။

          ငွက္ေပ်ာသီး၊ ေထာပတ္သီး၊ သေဘၤာသီးႏွင့္ ခရမ္း ခ်ဥ္သီးတို႔မွာ ပိုတက္စီယမ္ အလြန္ၾကြယ္ဝပါတယ္။ ငွက္ေပ်ာသီး တစ္ေန႔တစ္လံုးစားသူမွာ ပိုတက္စီယမ္ ခ်ိဳ႕တဲ့ဖို႔ ခဲယဥ္းပါတယ္။

          လိေမၼာ္သီး၊ လိေမၼာ္ရည္၊ အုန္းရည္၊ သစ္ေတာ္သီး၊ ဂရိတ္ဖ႐ု၊ ေရႊဖ႐ံုသီးႏွင့္ မုန္လာဥနီတို႔ကလည္း ပိုတက္ စီယမ္ ၾကြယ္ဝၾကပါတယ္။

          ပန္းသီး၊ နာနတ္သီး၊ စပ်စ္သီး၊ စေတာ္ဘယ္ရီသီးတို႔က  ပိုတက္စီယမ္ အတန္အသင့္ ၾကြယ္ဝတဲ့ အသီးေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

          သံပရာသီး၊ သံပ႐ိုသီးႏွင့္ သခြားသီးတို႔မွာ ပိုတက္စီယမ္မ်ားမ်ား မပါပါဘူး။

          ဆလတ္ရြက္၊ အာလူး (အထူးသျဖင့္ အခြံ)၊ ပန္းေဂၚဖီစိမ္း စတဲ့ ဟင္းသီးဟင္းရြက္ေတြႏွင့္ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳးမွာလည္း ပိုတက္စီယမ္ ပါပါတယ္။ ဆန္လံုးညိဳ၊ ဂ်ံဳၾကမ္းစတဲ့ လံုးတီး ေကာက္ႏွံ၊ အဆန္အေစ့ေတြႏွင့္ စပ်စ္သီးေျခာက္မွာလည္း ပိုတက္စီယမ္ ၾကြယ္ဝပါတယ္။

          ဆာလ္မြန္ (salmon) ငါး၊ ဆာဒင္း (sardine) ငါးႏွင့္ ငါးႀကီးဆီထုတ္လို႔ရတဲ့ ငါးမွာ ပိုတက္စီယမ္ ၾကြယ္ဝပါတယ္။ အသားေတြမွာ သဘာဝအားျဖင့္ ဆိုဒီယမ္ထက္ ပိုတက္စီယမ္ ပိုမ်ားပါတယ္။

သဘာဝအစားအစာမ်ားႏွင့္ ျပဳျပင္ခ်က္ျပဳတ္ထားသည့္ အစားအစာမ်ား

          အသီးအရြက္၊ အသားငါးေတြမွာ သဘာဝအတိုင္းဆိုရင္ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ ထိန္းေပးႏိုင္တဲ့ ပိုတက္စီယမ္က မ်ားၿပီး ေသြးေပါင္ခ်ိန္တက္ေစတဲ့ ဆိုဒီယမ္က နည္းပါတယ္။ ဒါဟာ လူေတြရဲ႕ က်န္းမာေရးအတြက္ အလြန္ေကာင္းပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ လူေတြရဲ႕ ပါးစပ္ထဲကို အစားအစာေတြ ေရာက္လာတဲ့အခ်ိန္မွာ ဒီအေျခအေနဟာ ေျပာင္းျပန္ျဖစ္ေနပါၿပီ။ ဆားမပါတဲ့ဟင္းဟာ အရသာမရွိဘူးဆိုၿပီး အစားအစာေတြကို အရသာရွိေအာင္ ဆား (ငံျပာရည္) ထည့္ခ်က္ၾကပါတယ္။ ဆားပန္းကန္ႏွင့္ ငံျပာရည္ပုလင္းကို ထမင္းစားပြဲမွာ၊ မုန္႔ဟင္းခါးဆိုင္ စားပြဲမွာ အဆင္သင့္ထားၿပီး ထပ္ထည့္ၾကပါတယ္။ ငါးပိ၊ ပုစြန္ငါးပိ၊  ငါးေျခာက္၊ ငါးဆားနယ္၊ ဆားရည္စိမ္ထားတဲ့ ဘဲဥ၊ အသီးအရြက္တို႔ကို စားေနက်သူေတြမွာ ဆိုဒီယမ္စားသံုးမႈဟာ က်န္းမာေရးကို ထိခိုက္ေလာက္ေအာင္ မ်ားႏိုင္ပါတယ္။ အိမ္မွာ ကိုယ္တိုင္ခ်က္တဲ့ အစားအစာေတြမွာ ဆားပါဝင္မႈကို ေလွ်ာ့ႏိုင္၊ ထိန္းႏိုင္ေပမယ့္ ဆိုင္ေတြမွာ ေရာင္းခ်တဲ့ အစားအစာေတြကို ဝယ္စားေနရသူေတြအေနနဲ႔ ဆိုဒီယမ္စားသံုးမႈကို ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႔ မလြယ္ပါဘူး။ ဒီလို အစာေတြစားၿပီးတိုင္း ပိုတက္စီယမ္ၾကြယ္ဝတဲ့ အစားအစာေတြ၊ အသီးအရြက္ေတြကို စားသင့္ပါတယ္။ အသီးေဖ်ာ္ရည္ေတြ ေသာက္သင့္ပါတယ္။

          အစားအစာေတြကို ခ်က္ျပဳတ္ရာမွာ ေဆးေၾကာရင္း ပိုတက္စီယမ္ေတြဟာ သြန္ပစ္တဲ့ ေရထဲမွာ ပါသြားႏိုင္ ပါတယ္။ ခ်က္ျပဳတ္ရင္း အေငြ႕ျပန္သြားတဲ့ ေရထဲမွာ ပါသြားႏိုင္ပါတယ္။ အသီးအရြက္ေတြကို ေရႏွင့္ခ်က္ျပဳတ္တာ၊ စည္သြတ္တာေတြက ပိုတက္စီယမ္ဆံုး႐ံႈးမႈမ်ားၿပီး အေအးခံထားတာက ဆံုး႐ံႈးမႈ နည္းပါတယ္။

          စားလိုက္တဲ့ အစားအစာေတြထဲက ပိုတက္စီယမ္ စုစုေပါင္းရဲ႕  ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေလာက္အထိ ေသြးထဲေရာက္ေအာင္ စုပ္ယူႏိုင္ပါတယ္။

ခႏၶာကိုယ္ထဲရွိ  ပိုတက္စီယမ္

          ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ေတြ ရွိေနပံုကို အထက္မွာ ေျပာခဲ့ပါၿပီ။ ပိုေနတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ေတြဟာ ဆီးထဲကေန အမ်ားဆံုး ထြက္သြားပါတယ္။ ေခြ်းကေန ထြက္သြားတာလည္း ရွိပါတယ္။ ေခြ်းထြက္မ်ားတဲ့အခါ ေသာက္ေရထဲမွာ ဆားထည့္ၿပီး ေဖ်ာ္ေသာက္ရင္ ေရႏွင့္ ဆိုဒီယမ္သာ ရႏိုင္ပါတယ္။ လိေမၼာ္ရည္လို သစ္သီးရည္ ေသာက္ရင္ေတာ့ ေရႏွင့္ဆိုဒီယမ္အျပင္ ပိုတက္စီယမ္ လည္း ရႏိုင္တာမို႔ ပိုေကာင္းပါတယ္။ အစားအေသာက္ ေတြမွာပါတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ပမာဏဟာ တစ္ေန႔ႏွင့္တစ္ေန႔ ကြာျခားမႈရွိေပမယ့္ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ၊ ေသြးထဲမွာ လိုသေလာက္သာရွိေနေအာင္ အဓိကအားျဖင့္ ေက်ာက္ကပ္ေတြက ထိန္းေပးပါတယ္။ ပိုတက္စီယမ္ေတြ ဆီးထဲကေန မ်ားမ်ားထြက္သြားေအာင္ အယ္လ္ဒိုစတီ႐ံုး (aldosterone) ဆိုတဲ့ ေဟာ္မုန္းက ကူညီေပးပါတယ္။ အယ္လ္ဒို စတီ႐ံုးကို ေက်ာက္ကပ္ေပၚမွာ တည္ရွိေနတဲ့ အက္ဒရီ နယ္ဂလင္း (adrenal gland) ဆိုတဲ့ အက်ိတ္ကေလးက ထုတ္လုပ္ေပးပါတယ္။

          ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ဆိုဒီယမ္နည္းေနရင္ ေက်ာက္ကပ္ေတြက စြန္႔ထုတ္မႈလုပ္ငန္းကို ေလွ်ာ့လိုက္ၿပီး ဆိုဒီယမ္ ေတြကို ျပန္စုပ္ယူထားၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ နည္းေနလို႔ ေက်ာက္ကပ္ေတြက ျပန္စုပ္ထားတဲ့ စနစ္ေတာ့ မရွိပါဘူး။ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ပိုတက္စီ ယမ္နည္းေနလ်က္ႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္ေတြက စြန္႔ထုတ္ျမဲ စြန္႔ထုတ္ေနတတ္ပါတယ္။

          ေကာ္ဖီေသာက္ျခင္း၊ ကဖိန္း (caffeine) ပါတဲ့ အရည္ေတြ ေသာက္ျခင္း၊ အရက္ေသာက္ျခင္း၊ သၾကားစားျခင္း၊ အခ်ိဳ႕ေသာဆီးေဆးေတြ ေသာက္ျခင္းတို႔ေၾကာင့္လည္း ပိုတက္စီယမ္ေတြ ဆီးထဲကေန ထြက္သြားႏိုင္ပါတယ္။ ဝမ္းပ်က္ဝမ္းေလွ်ာတဲ့အခါမွာလည္း မစင္ေတြႏွင့္အတူ ပိုတက္စီယမ္ေတြ ပါသြားပါတယ္။

ခႏၶာကိုယ္မွာ ပိုတက္စီယမ္ မ်ားေနျခင္း

          ခႏၶာကိုယ္မွာ ပိုတက္စီယမ္ မ်ားလြန္းျခင္းက အသက္ကိုပင္ အႏၱရာယ္ျပဳႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေသြးအတြင္း ပိုတက္စီယမ္ပမာဏကို စစ္ေဆးၾကည့္တဲ့အခါ ပံုမွန္ အတိုင္းအတာ ေဘာင္ (normal range) အတြင္းမွာ ရွိေနဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ က်န္းမာေနတဲ့ လူတစ္ေယာက္မွာ ပိုတက္စီယမ္ပါတဲ့ အစားအစာေတြ စားသံုးမႈမ်ား႐ံုႏွင့္ ေသြးထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ မ်ားမလာပါဘူး။  ေက်ာက္ကပ္က ပိုသမွ်ကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ထုတ္ပစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ေသြးထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္မ်ားေနေစႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြ ရွိပါတယ္။

          အျဖစ္ႏိုင္ဆံုးက ေက်ာက္ကပ္က ထိထိေရာက္ေရာက္ ထုတ္မပစ္ႏိုင္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ကူးစက္ေရာဂါ ႀကီးႀကီးမားမားျဖစ္ျခင္း၊ အစာအိမ္ႏွင့္ အူထဲမွာ ေသြးယိုျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ပ႐ိုတင္းေတြ အမ်ားအျပား ျမန္ျမန္ ဆန္ဆန္ ၿပိဳကြဲေနျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ေသြးထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ေတြ ပံုမွန္ထက္ မ်ားေနႏိုင္ပါတယ္။ ေသြးထဲမွာ မ်ားေနတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ေၾကာင့္ ႏွလံုးၾကြက္သားေတြဟာ ညႇစ္ျခင္း၊ က်ံဳ႕ျခင္းလုပ္ငန္းကို ပံုမွန္မလုပ္ႏိုင္ေတာ့ဘဲ အသက္အႏၱရာယ္ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ ႏွလံုး ပံုမွန္အလုပ္မလုပ္ေတာ့တာကို အီးစီဂ်ီ (ECG) ႐ိုက္ၾကည့္လွ်င္ ေတြ႕ႏိုင္ပါတယ္။

 ခႏၶာကိုယ္၌ ပိုတက္စီယမ္ နည္းေနျခင္း

          ပိုတက္စီယမ္ပါတဲ့ အစားအစာေတြ စားသံုးမႈ လံုေလာက္ေပမယ့္ ေက်ာက္ကပ္က ထုတ္ပစ္ေနတဲ့ ပမာဏမ်ားလြန္းေနရင္ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ နည္းလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ သက္ႀကီးရြယ္အို ေတြႏွင့္ နာတာရွည္ေရာဂါသည္ေတြမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးတိုးေရာဂါရွိသူေတြ၊ ႏွလံုးေဖာင္းပြ အားကုန္ေရာဂါ (congestive heart failure) ျဖစ္ေနသူေတြ၊ ႏွလံုးခုန္ခ်က္ စည္းဝါးမက်သူေတြ (cardiac arrhythmias)၊ စိတ္က်ေဝဒနာႏွင့္ အျခားစိတ္ေရာဂါ (mood changes) အခ်ိဳ႕မွာ ေတြ႕ရႏိုင္ပါတယ္။

          ဝမ္းပ်က္ဝမ္းေလွ်ာျခင္း၊ အထက္လွန္ ေအာက္ေလွ်ာျဖစ္ျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ပိုတက္စီယမ္နည္းတဲ့ အေျခအေနဟာ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ ဝမ္းပ်က္ဝမ္းေလွ်ာတဲ့ ကေလးငယ္ေလးေတြမွာ ေသြးအတြင္း ပိုတက္စီယမ္နည္းေနသလားဆိုတာ သတိရွိရွိ ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။

          ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါရွိသူေတြ၊ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ ရွိသူေတြမွာ ေသြးအတြင္း ပိုတက္စီယမ္မ်ားတဲ့ အေျခ အေနေရာ နည္းတဲ့အေျခအေနပါ ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။

          မွီဝဲေနတဲ့ ေဆးေတြေၾကာင့္ ေသြးအတြင္း ပိုတက္စီယမ္ နည္းသြားႏိုင္ပါတယ္။ ဥပမာ-ဆီးသြားေစတဲ့ေဆး (diuretics) ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ဝမ္းႏုတ္ေဆးအခ်ိဳ႕၊ အက္စပရင္ (aspirin)၊ ႏွလံုးေရာဂါေဆး (digitalis) ႏွင့္ ေကာ္တီဆုန္း (cortisones) ေဆးအခ်ိဳ႕ဟာ ကာလၾကာရွည္စြာ စြဲစြဲျမဲျမဲ မွီဝဲေနရင္ ေသြးထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ နည္းလာေစႏိုင္တဲ့ အာနိသင္ ရွိပါတယ္။

          အပူဒဏ္ခံရျခင္း၊ ေခြ်းထြက္လြန္ျခင္းတို႔ေၾကာင့္ ေရဓာတ္ခန္းေျခာက္သူေတြမွာ ဆဲလ္ေတြထဲက ပိုတက္ စီယမ္ေတြဟာ ဆိုဒီယမ္ႏွင့္အတူ အျပင္ထြက္လာၿပီး ဆီးထဲကေန ထြက္သြားတဲ့အတြက္ ပိုတက္စီယမ္နည္းတဲ့ အေျခအေန ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ သူတို႔ကို ပိုတက္စီယမ္ ျဖည့္ေပးျခင္း၊ ပိုတက္စီယမ္ျြကယ္ဝတဲ့ အစားအေသာက္ေတြ ေကြ်းျခင္း၊ တိုက္ျခင္းအားျဖင့္ သက္သာေစႏိုင္ပါတယ္။ သၾကားစားသံုးမႈ မ်ားသူေတြမွာလည္း ပိုတက္စီယမ္နည္းတဲ့ အေျခအေန ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။

ပိုတက္စီယမ္နည္းျခင္း လကၶဏာမ်ား

          ကာလတာရွည္ ပိုတက္စီယမ္နည္းေနျခင္းရဲ႕ လကၶဏာတစ္ခုက ပင္ပန္းႏြမ္းလ်ျခင္း (fatigue) ျဖစ္ပါ တယ္။ ေစာေစာပိုင္းမွာ ေတြ႕ရတာေတြက ၾကြက္သားေတြ အားနည္းျခင္း၊ အလိုအေလ်ာက္တံု႔ျပန္မႈ (reflex) ေတြ ေႏွးေကြးျခင္း၊ အသားအေရခန္းေျခာက္ျခင္းႏွင့္ ဝက္ျခံေပါက္ျခင္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ အာ႐ံုေၾကာဆိုင္ရာ လကၡဏာေတြ၊ အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း၊ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ေႏွးျခင္း၊ ႏွလံုးခုန္ခ်က္ စည္းဝါးမမွန္ျခင္းတို႔ ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။

          ဝမ္းပ်က္ဝမ္းေလွ်ာတဲ့ ျမန္မာကေလးငယ္အခ်ိဳ႕မွာ ၾကြက္သားေတြအားနည္းၿပီး ဦးေခါင္းကို မတ္မတ္ေထာင္ မထားႏိုင္ေတာ့တာမ်ိဳး ေတြ႕ဖူးပါတယ္။ အရပ္ထဲမွာေတာ့ “ကုပ္က်ိဳးတယ္” လို႔ ေျပာတတ္ပါတယ္။ ပါးစပ္မွ ပိုတက္စီယမ္ ျဖည့္ေပးလိုက္ရင္ ကေလးက ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ ဦးေခါင္းျပန္ေထာင္လာႏိုင္တာ ေတြ႕ရပါတယ္။ WHO ေဖာ္ျမဴလာ ဓာတ္ဆားထုပ္မွာ ပိုတက္စီယမ္ပါတဲ့အတြက္ ဓာတ္ဆားအလံုအေလာက္ တိုက္ထားတဲ့ ကေလးေတြမွာ အဲဒါမ်ိဳး မေတြ႕ရပါဘူး။

          ႐ုတ္တရက္ ပိုတက္စီယမ္နည္းသြားတဲ့ အေျခအေနမ်ိဳးမွာ ႏွလံုးခုန္မႈစည္းခ်က္ ပ်က္ႏိုင္ပါတယ္။ ဆိုးဆိုးရြားရြား ပိုတက္စီယမ္နည္းေနမႈေၾကာင့္ ၾကြက္သားေတြ အားနည္းလာျခင္း၊ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္း ေႏွးေကြးလာျခင္းႏွင့္ အသက္ေသဆံုးသည္အထိ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ပိုတက္စီယမ္နည္းေနတဲ့အတြက္ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ ဂလူးကို႔စ္ သၾကားသံုးစြဲမႈလုပ္ငန္း ခ်ိဳ႕ယြင္းၿပီး ေသြးထဲမွာ ဂလူးကို႔စ္ သၾကားပမာဏ မ်ားလာႏိုင္ပါတယ္။

ပိုတက္စီယမ္ ျဖည့္ေပးျခင္း (Potassium Supplements)

          ေသြးတိုးေရာဂါ၊ ေဖာေရာင္တဲ့ေရာဂါေတြမွာေပးတဲ့ ဆီးသြားမ်ားေစတဲ့ ေဆးအခ်ိဳ႕ေၾကာင့္ ဆီးထဲကေန ပိုတက္စီယမ္ ဆံုး႐ံႈးမႈျဖစ္ၿပီး ေသြးထဲမွာ ပိုတက္စီယမ္ရွိသင့္တာထက္ နည္းေနတဲ့အေျခအေန ျဖစ္သြားႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအတြက္ ပိုတက္စီယမ္ပါတဲ့ ေဆးေတြ ေသာက္ရတာမ်ိဳး ရွိပါတယ္။

          ပိုတက္စီယမ္ကလို႐ိုက္ကို ကေလးေတြ ဝမ္းပ်က္ ဝမ္းေလွ်ာျဖစ္ၿပီးတဲ့အခါ မစင္ႏွင့္အတူ ဆံုး႐ံႈးသြားတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ေတြကို ျပန္ျဖည့္ေပးရတာရွိပါတယ္။ WHO ေဖာ္ျမဴလာ ဓာတ္ဆားထုပ္မွာ ပိုတက္စီယမ္ပါၿပီး ျဖစ္ပါ တယ္။

          သက္ႀကီးရြယ္အိုဘဝမွာ အားနည္းျခင္း၊ အားကုန္ျခင္းတို႔အတြက္ ပိုတက္စီယမ္ ျဖည့္ေပးျခင္းျဖင့္ သက္သာ ေစႏိုင္ပါတယ္။ ပိုတက္စီယမ္ျဖည့္စြက္စားသံုးျခင္းဟာ အေပၚ ေသြး (systolic) ေပါင္ခ်ိန္ကို ပ်မ္းမွ် ျပဒါးခ်ိန္ ၁၂ ဒီဂရီေလာက္၊ ေအာက္ေသြး (diastolic) ေပါင္ခ်ိန္ကို ပ်မ္းမွ် ျပဒါးခ်ိန္ ၆ ဒီဂရီေလာက္ ေလ်ာ့က်ေစႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ သုေတသနတစ္ခု ရွိပါတယ္။ ေသြးတိုးေရာဂါကို ေသြးေပါင္က်ေဆးႏွင့္ ထိန္းရခက္ေနတဲ့ သက္ႀကီးရြယ္အို (အထူးသျဖင့္ ၆၅ ႏွစ္ေက်ာ္) အခ်ိဳ႕အတြက္ ပိုတက္စီယမ္ ျဖည့္စြက္ေပးျခင္း ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါတယ္။

          ပိုတက္စီယမ္ျဖည့္စြက္ေပးဖို႔ ၁၀% ပိုတက္စီယမ္ ကလို႐ိုက္အရည္ရွိေပမယ့္ အရသာ မေကာင္းတဲ့အတြက္ Slow-K စတဲ့ ေဆးျပား၊ ေဆးလံုးေတြပဲ  သံုးၾကတာ မ်ားပါတယ္။ တျဖည္းျဖည္းသာ အာနိသင္ျပတဲ့ ေဆးျပားေတြလည္း ရွိပါတယ္။

          လူတစ္ေယာက္ဟာ တစ္ရက္မွာ ပိုတက္စီယမ္ ဘယ္ေလာက္စားသံုးရမယ္ဆိုတဲ့ တိက်တဲ့ကန္႔သတ္ခ်က္ မရွိပါဘူး။ အနည္းဆံုး ၂ ဂရမ္မွ ၂.၅ ဂရမ္ခန္႔ စားသင့္တယ္လို႔  တြက္ဆရပါတယ္။ ကယ္လိုရီ ၁၀ဝ၀ စားသံုးတိုင္း ပိုတက္စီယမ္ ဝ.၈ ဂရမ္မွ ၁.၅ ဂရမ္ေလာက္ စားသင့္တယ္လို႔လည္း တြက္ႏိုင္ပါတယ္။

ခႏၶာကိုယ္ထဲရွိ ပိုတက္စီယမ္ပမာဏကို တိုင္းျခင္း

          ဆဲလ္ေတြရဲ႕အတြင္းပိုင္းမွာရွိေနတဲ့ ဆိုဒီယမ္ႏွင့္ ပိုတက္စီယမ္ေတြရဲ႕ ပမာဏကို တိုင္းတာတဲ့ စစ္ေဆးမႈမ်ိဳးကို ဓာတ္ခြဲခန္းတိုင္းမွာ မလုပ္ႏိုင္ပါဘူး။ ေသြးျပန္ေၾကာထဲက ေသြးအနည္းငယ္ကို နမူနာေဖာက္ယူၿပီး ေသြးရည္ၾကည္ (serum) ထဲက ပိုတက္စီယမ္ပမာဏကို တိုင္းၾကည့္တဲ့ စစ္ေဆးမႈကိုေတာ့ ဓာတ္ခြဲခန္းအမ်ားအျပားမွာ ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါတယ္။ ေသြးရည္ထဲမွာ အိုင္းယြန္း (ion)၊ တစ္နည္းအားျဖင့္ အီလက္ထ႐ိုလိုက္အျဖစ္ ေပ်ာ္ဝင္ေနတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ (K+) ဘယ္ေလာက္ရွိေနသလဲဆိုတာ သိရေအာင္ စစ္ေဆးျခင္းကို  ဆီရမ္အီလက္ထ႐ိုက္လိုက္ (serum electrolyte) စစ္တယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။

          လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္အတြင္းမွာရွိေနတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ စုစုေပါင္းရဲ႕ ၉၈% ေလာက္ဟာ ဆဲလ္ေတြရဲ႕ အတြင္းပိုင္းမွာ ရွိေနျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ၂% ေလာက္သာ ဆဲလ္ေတြရဲ႕ အျပင္ဘက္မွာ ရွိေနတာပါ။ ေသြးထဲက ပိုတက္စီယမ္ဆိုတာ ဆဲလ္အျပင္ဘက္မွာ ရွိေနတဲ့ ပိုတက္စီယမ္ ၂% ရဲ႕ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းသာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးရည္ၾကည္ (serum) ၁၀ဝ မီလီလီတာမွာ ပိုတက္စီယမ္ ၄-၅ မီလီဂရမ္ေလာက္ ရွိပါတယ္။

Facebook Comments

Menu